Narkotik və yeniyetmələr: valideynlər nə bilməlidir
Narkomaniya insanın daim narkotiklər haqqında düşündüyü, onlar vasitəsilə müəyyən «xoş hisslər» almağa və ya psixi narahatçılıqdan qurtulmağa çalışdığı bir vəziyyətdir. Eyforiya hissi almaq üçün narkoman hər şeyi edər: əxlaq sərhədlərini asanlıqla aşır, ailəsini məhv edir, cinayətkar olur.
Yeniyetmələr isə ən çox sınaq üçün narkotik təklif edən insanların təsiri altında olanlardır. Yeniyetmə hələ formalaşmış şəxsiyyət deyil, emosional cəhətdən qeyri-sabitdir və ətrafa çox maraqlıdır.
Yeniyetmələr niyə risk qrupundadır?
Hər bir yeniyetmə öz yaşıdlarının gözündə yetkinlik, müstəqillik və nüfuz istəyir. Bu isə böyüyən insanda zəiflik yaradır. Yeniyetmələrdə narkotik istifadəsinin başlanğıcı, bir qayda olaraq, dostlar mühitində, klubda, diskotekada və oxşar yerlərdə baş verir. Maraq və qrupdan geri qalmamaq istəyi uşağı ölümcül addım atmağa sövq edir.
Əksər hallarda yeniyetməlik dövründə narkomaniyanın kökündə şəxsi problemlər, dəyərli həyat məqsədlərinin olmaması və həyatdan məmnunluq hissinin çatışmazlığı durur. Beləliklə, həyatdan təbii şəkildə həzz almaq istəyi zərərli yan təsirlərin çoxluğu ilə əvəz olunan süni təcrübələrlə əvəz olunur.
Orqanizmə təsiri
Narkotik yeniyetmənin yetişməmiş reproduktiv sisteminə son dərəcə mənfi təsir göstərir. Heroin qəbul edən hər üçüncü qızda menstruasiya dayanır, digər hallarda isə müxtəlif pozuntular müşahidə olunur. Narkotik asılılığı həm qızlarda, həm oğlanlarda sonsuzluğa səbəb olan və dölün deformasiya riskini artıran patoloji dəyişikliklər yaradır.
Zülal mübadiləsinin pozulması səbəbindən normal əzələ böyüməsi pozulur. İntoksikasiya nəticəsində qaraciyər zədələnir və nevroloji pozulmalar baş verir. Psixika, iradi və emosional sahələr əziyyət çəkir. Yeniyetmələrin narkomaniyası cinayətkarlığın artmasına da səbəb olur: narkotik almaq üçün pul qazanmaq məqsədilə oğurluq və digər hüquqazidd hallar baş verir.
Valideynlər nəyə diqqət etməlidir?
Yeniyetmə çevrəsini asanlıqla gizlədə bilər, lakin maddələrdən istifadəyə marağı gizlədə bilməz. Valideynlər üçün uşaqlarının narkotik istifadə etdiyinə dair xəbərdarlıq əlamətlərini tanımaq vacibdir:
- Uşağın dərmanlara, farmakologiyaya və evdəki dərman dəstinə qəfil artan marağı;
- Davranışda qəfil və kəskin dəyişiklik — əsəbilik, narahatlıq, müəllimlərdən çoxsaylı şikayətlər;
- Əvvəlki hobbilərə marağın itməsi, məsuliyyətsizlik;
- Evdə pul və ya qiymətli əşyaların yoxa çıxması;
- Yeni, şübhəli tanışlıq dairəsi və gecə gəzintiləri.
Əlamət aşkarlandıqda nə etməli?
| Addım | Məzmun |
|---|---|
| Sakit dialoq | İtiham və qışqırıq olmadan söhbət qurmaq, uşağı dinləmək |
| Mütəxəssisə müraciət | Şəxsin narkoloqun qəbuluna getməsi üçün səy göstərmək |
| Dərmanlara nəzarət | Evdə asılılıq yarada biləcək dərmanlara çıxışı məhdudlaşdırmaq |
| Ətrafın dəyişilməsi | Uşağa zərərli doza verə biləcək insanlarla əlaqənin kəsilməsi |
| Psixoloji dəstək | Ailə psixoloqu ilə iş, həyat məqsədlərinin formalaşdırılması |
Regional Sosial Təşəbbüslərə Dəstək İctimai Birliyinin sədri, narkoekspert Emil Maqalov vurğulayır ki, hansı əlamət aşkarlanmasından asılı olmayaraq, əsas şərt vaxtında mütəxəssisə müraciət etməkdir. Narkomaniya cəzasız qalmayan, amma erkən mərhələdə müalicə oluna bilən xəstəlikdir — və bu yolda ailənin diqqəti ilk və ən güclü sığortadır.