Boşanmaların sayı və ailənin qorunması: mütəxəssis rəyləri

Azərbaycanda nikah və boşanma statistikası uzun illərdir ictimaiyyətin diqqət mərkəzindədir. Rəsmi rəqəmlər göstərir ki, ölkədə nikahların sayı azalma, boşanmaların sayı isə artma meylinə malikdir. Bu vəziyyət mütəxəssisləri, millət vəkillərini və sosioloqları ciddi düşündürür: ailə institutunu qorumaq üçün nə etməli?

Cərimə təklifi: mümkündürmü?

Psixoloq Ülviyyə Murtuzovaya görə, iki hal boşanmaya səbəb ola bilər: «Ailədə zorakılıq və xəyanət varsa, o ailə dağılmağa məhkumdur: bu gün olmasa da, gələcəkdə onun fəsadları özünü bariz şəkildə göstərəcək».

Onun qənaətincə, boşanmaların sayını azaltmaq üçün təkcə psixoloqların fəaliyyəti yetərli deyil — ailə problemləri ilə bağlı fəaliyyət göstərən bütün qurumlar bu məsələdə birgə çalışmalıdır. Bəs cərimə sisteminin tətbiqi boşanmalara qarşı nə dərəcədə səmərəli ola bilər? Bu, ailənin daxili işinə müdaxilə anlamına gəlməzmi?

Deputatın mövqeyi

Millət vəkili Fazil Mustafa hesab edir ki, bu cür cərimə sisteminin tətbiqi boşanmaların qarşısını almayacaq: «Birinci növbədə sosial şərtləri ortadan qaldırmaq lazımdır. Daha sonra narkomaniya ilə bağlı problem də çox ciddi şəkildə boşanmalara öz təsirini göstərir. Cərimə tətbiq etməklə kimisə boşanmadan çəkindirmək mümkün deyil. Dözümsüzlük halları o səviyyədədir ki, onun qarşısını almaq yalnız cəmiyyətin mədəni inkişafı ilə bağlıdır».

Deputatın fikrincə, insanlar əvvəlcədən doğru seçim etməklə ailə qurmalıdırlar, burada valideynlərin də təsiri var. O, ölkədə nikahların azalması, boşanmaların isə artması tendensiyasının hər kəsi narahat etməli olduğunu qeyd edir: «Çünki bu, həm də ailə institutunun dağılması deməkdir. Biz bu məsələlərdə daha həssas davranıb, bütün cəmiyyətin bu istiqamətdə səfərbərliyini təmin etməliyik».

Sosioloqun rəyi

Sosioloq Üzeyir Şəfiyev isə cərimə təklifini absurd hesab edir: «Əgər boşanmaların qarşısını cərimə ilə almağa çalışsalar, cərimə baryerindən qorxan insanlar rəsmi olaraq boşanmasalar da, ailələrdə konfliktlər davam edəcək. Formal olaraq ailə qalır, amma reallıqda demək olar ki, ailə olmur. Bu isə daha böyük ailədaxili konfliktləri körükləyir».

Sosioloq boşanmaların artmasının səbəblərini də izah edir: «Əvvəllər cəmiyyətimizdə bəzi stereotiplər var idi ki, onlar ailələrin dağılmasının qarşısını alırdı. Bu gün isə ailə fəlsəfəsində dəyişmələr var: həm qadınlar, həm kişilər boşanmaya çox normal yanaşır. Azərbaycan qlobal dünyaya açılandan sonra başqa ölkələrdə ailələrdə baş verən dəyişikliklər Azərbaycan ailəsinə də təsir göstərdi».

Onun sözlərinə görə, adətən yeni ailə qurularkən ilk 3–5 il ərzində böhranlı dövr olur. Əvvəllər ağsaqqalların, ağbirçəklərin müsbət müdaxiləsi ilə bu böhranlar tənzimlənirdi, amma indiki ailələr ayrı yaşamağa üstünlük verirlər, nəticədə böhranlar yaranır və cütlüklər emosional şəkildə ayrılır.

Mütəxəssislərin yanaşmalarının müqayisəsi

Boşanmaların qarşısı necə alına bilər?

• Ailələr sağlam sütunlar, qarşılıqlı hörmət və sevgi əsasında qurulmalıdır — hesab üzərində qurulan ailələr boşanmalara məruz qalır.
• Gənclərə ailə böhranlarından çıxmağın yolları ilə bağlı orta və ali məktəblərdə təlimlər vasitəsilə dəyərlər aşılanmalıdır.
• Gənc ailələrin mənzil-məişət problemlərinin həlli üçün əlavə sosial dəstək tədbirləri və sosial paketlər vacibdir.
• Ailə psixoloqlarına müraciət normal həyat təcrübəsi kimi qəbul edilməli, ləkə hesab olunmamalıdır.
• Rayonlarda və bölgələrdə gənc ailələrə dəstək proqramları şəhərə axının da qarşısını alır.

Nəticə etibarilə mütəxəssislər fikirdə vahiddir: boşanma problemi cərimə ilə deyil, təhsil, mədəniyyət, sosial dəstək və şüurlu ailə quruculuğu ilə həll olunur. Ailənin qorunması isə yalnız cütlüklərin deyil, bütöv cəmiyyətin məsuliyyətidir.